34. Uluhiyette gayrimütenahi şeriklerin iştiraki lazım gelir.

Hubab mütalaasına kaldığımız yerden devam ediyoruz:

2. Uluhiyette gayrimütenahi şeriklerin iştiraki lazım gelir. (Mesnevi-i Nuriye, Hubab)

Eğer esbab, eşyanın icadında tesir sahibi ve fail-i hakiki kabul edilirse, bu durumda, esbabın Allah’a şerik ve ortak olması lazım gelir. Bu da gayrimütenahi şeriklerin kabulünü iktiza eder; çünkü esbab hadsizdir. Bu kabul de kendi içinde birçok muhali barındırır. Bu muhallerden birkaçını Kur’an’ın lisanıyla beyan edelim:

Enbiya suresinde şöyle buyrulmuş:

لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا

Eğer yerde ve gökte Allah’tan başka ilahlar olsaydı, her ikisi de fesada uğrar, düzen bozulup giderdi. (Enbiya 22)

Düzen bozulup giderdi, zira bir işe birden fazla el karışsa karışıklık olur. Nizam ancak tek bir elden çıkar. Bir köyde iki muhtar, bir şehirde iki vali ve bir memlekette iki sultan olmaz. Eğer olsa işler karışır.

Faraza bu durumda, bir ilah güneşe, “Sağdan sola dön.” der; diğer bir ilah, “Soldan sağa dön.” der; başka bir ilah da “Hiç dönme, sabit dur.” der. Bununla da düzen ve nizam bozulur. Nizamın varlığı bütün eşyanın tek bir elden idaresine bağlıdır.

Yine bu durumda, güneş her birinin sözüne aynı anda itaat edemeyeceğine göre, sözüne itaat edilen ilah olurken, diğerleri ilahlık vasfını kaybetmiş olur. Zira mahlukata sözü geçmeyen ilah olamaz.

Başka bir muhal de Mü’minûn suresinde şöyle beyan edilir:

مَا اتَّخَذَ اللّٰهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ اِلٰهٍ اِذًا لَذَهَبَ كُلُّ اِلٰهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلٰى بَعْضٍ

Allah hiçbir çocuk edinmemiştir ve O’nunla birlikte hiçbir ilah yoktur. Eğer öyle olsaydı her bir ilah yarattığını alıp götürür ve bazısı bazısına üstün gelirdi. (Mü’minûn 91)

Bu da başka bir muhaldir. Şöyle ki: Eğer esbab tesir sahibi ve fail-i hakiki kabul edilirse, her bir sebebin ilah olduğu kabul edilmek zorunda kalınır. Böyle kabul edildiğinde de her bir sebep, yarattığını alıp götürür ve birbirine üstün gelmeye çalışır. Çünkü hakimiyet bir makam-ı izzettir; rakip kabul etmez.

Bu durumda da üstün gelen ve diğer ilahları yenen tek ilah olurken, diğerleri ilahlığını kaybeder. Çünkü kudreti sonlu olup mağlup olan ilah olamaz.

Sözün özü: Esbab tesir sahibi ve fail-i hakiki kabul edilirse, uluhiyet noktasında her biri Allah’ın şeriki olur ve bu şerikler bütün icad ve tasarruflarda Allah’ın ortağı olur. Bu ise yukarıda beyan ettiğimiz -ve beyan etmediğimiz- birçok sebepten dolayı muhaldir.

Mütalaasını yaptığımız cümleyi bir daha okuyalım:

2. Uluhiyette gayrimütenahi şeriklerin iştiraki lazım gelir. (Mesnevi-i Nuriye, Hubab)

Yazar: Sinan Yılmaz