13. Şu harflerin taktîi; harf ve lafızların hâvi oldukları kıymet, yalnız ifade ettikleri manalara göre olmayıp…
İşârâtü’l-İ’caz mütalaasına kaldığımız yerden devam ediyoruz:
4. Şu harflerin taktîi; harf ve lafızların hâvi oldukları kıymet, yalnız ifade ettikleri manalara göre olmayıp ilm-i esrarü’l-hurufta beyan edildiği gibi adet ve sayılar misillü, harflerin arasında fıtri münasebetlerin bulunduğuna işarettir. (İşârâtü’l-İ’caz)
Haşiye: Kırk sene sonra Risale-i Nur, bu lem’a-i i’cazı körlere dahi göstermiştir.
Cümleyi parçalayarak izah edelim:
Şu harflerin taktîi: Huruf-u mukattaa harflerinin kesik kesik okunması ve teker teker sayılması…
Harf ve lafızların hâvi oldukları kıymet, yalnız ifade ettikleri manalara göre olmayıp: Hecelenen harfler haddizatında harf değil, birer isimdirler. Şöyle ki:
– “Elif” isim, ا ise müsemmasıdır.
– “Lâm” isim, ل ise müsemmasıdır.
– “Dal” isim, د ise müsemmasıdır.
Bu diğer hece harfleri için de geçerlidir. Harflerin kıymeti sadece isimlerinden ve ifade ettikleri manadan ibaret değildir. Harflerin, ifade ettikleri manadan daha başka manaları ve kelimeyi oluşturmaktan daha başka vazifeleri vardır. O mana ve vazifeler de şudur:
İlm-i esrarü’l-hurufta beyan edildiği gibi adet ve sayılar misillü, harflerin arasında fıtri münasebetlerin bulunduğuna işarettir: Üstadımız burada “ebced” ve “cifir” ilmine işaret etmektedir.
Ebced: Harflerin aritmetik değerleriyle bir mana ifade etmesi yani her harfin bir rakam karşılığının olmasıdır.
Cifir: Harflere verilen değerlerden manalar çıkarma ilmidir.
İlm-i esrarü’l-hurufta (yani harflerin sırlarını beyan eden ebced ve cifir ilminde) beyan edildiği gibi adet ve sayılar misillü (bu harflerin karşılığı olan değer ve sayılar gibi) harflerin arasında fıtri münasebetlerin bulunduğuna işarettir.
Nasıl ki sayılar arasında, mesela 1, 2, 3, 4 gibi bir münasebet varsa; harflerin arasında da adet ve sayılar misillü fıtri bir münasebet vardır. Her bir harf kendi başına bir mana ifade etmekle birlikte, aynı zamanda bir sayı değerini ifade eder. Bu da iki kısma ayrılır:
1. Ebced-i sagîr.
2. Ebced-i kebir.
Ebced-i sagîrin birkaç kısmı vardır. Birinci kısımdaki harf karşılıkları şöyledir:
ا (1) ، ب (2) ، ج (3) ، د (4) ، ه (5) ، و (6) ، ز (7) ، ح (8) ، ط (9) ، ي (10)
ك (20) ، ل (30) ، م (40) ، ن (50) ، س (60) ، ع (70) ، ف (80) ، ص (90) ، ق (100)
ر (200) ، ش (300) ، ت (400) ، ث (500) ، خ (600) ، ذ (700) ، ض (800) ، ظ (900) ، غ (1000)
Buna göre: Mesela احمد kelimesinin ebced değeri:
ا (1) ، ح (8) ، م (40) ، د (4) = Toplamda 53 eder.
Ebced-i sagîrin ikinci kısımdaki harf karşılıkları şu mantıkla oluşur: Harflerin isimlerini oluşturan ebced değerleri toplanır; ifade ettiği sayı buna göre hesaplanır. Bu durumda harflerin ebced karşılığı şöyle olur:
الف (111) ، با (3) ، جيم (53) ، دال (35) ، ها (6) ، واو (13) ، زا (8) ، حا (9) ، طا (10) ، يا (11)
كاف (101) ، لام (71) ، ميم (90) ، نون (106) ، سين (120) ، عين (130) ، فا (81) ، صاد (95) ، قاف (181)
را (201) ، شين (360) ، تا (401) ، ثا (501) ، خا (601) ، ذال (731) ، ضاد (805) ، ظا (901) ، غين (1060)
Buna göre: احمد kelimesinin ebced değeri:
ا (111) ، ح (9) ، م (90) ، د (35) = Toplamda 245 eder.
Ebced-i sagîrin üçüncü kısımdaki harf karşılıkları şu mantıkla oluşur: Ebced sırasına göre on birinci harf olan ك harfinden itibaren kendinden daha küçük bir rakam kalıncaya kadar 12 çıkarılarak tespit edilir. Bu durumda harflerin ebced karşılığı şöyle olur:
ا (1) ، ب (2) ، ج (3) ، د (4) ، ه (5) ، و (6) ، ز (7) ، ح (8) ، ط (9) ، ي (10)
ك (8) ، ل (6) ، م (4) ، ن (2) ، س (0) ، ع (10) ، ف (8) ، ص (6) ، ق (4)
ر (8) ، ش (0) ، ت (4) ، ث (8) ، خ (0) ، ذ (4) ، ض (8) ، ظ (0) ، غ (4)
Buna göre: احمد kelimesinin ebced değeri:
ا (1) ، ح (8) ، م (4) ، د (4) = Toplamda 17 eder.
Bunlardan başka hesaplama şekilleri de mevcuttur.
Ebced-i kebir de birkaç şekilde hesaplanır. Birinci şekli şudur: Hece harflerinin sırasına göre her bir harfin bir değeri vardır. 10 rakamına kadar birer birer, 100 rakamına kadar onar onar, 1000 rakamına kadar yüzer yüzer değer verilir. Bu durumda harflerin ebced karşılığı şöyle olur:
ا (1) ، ب (2) ، ت (3) ، ث (4) ، ج (5) ، ح (6) ، خ (7) ، د (8) ، ذ (9) ، ر (10)
ز (20) ، س (30) ، ش (40) ، ص (50) ، ض (60) ، ط (70) ، ظ (80) ، ع (90) ، غ (100)
ف (200) ، ق (300) ، ك (400) ، ل (500) ، م (600) ، ن (700) ، و (800) ، ه (900) ، ي (1000)
Buna göre: احمد kelimesinin ebced değeri:
ا (1) ، ح (6) ، م (600) ، د (8) = Toplamda 615 eder.
Ebced-i kebirin ikinci şekli şudur: ا harfinde ي harfine kadar birer rakam artırılarak değer verilir. Bu durumda harflerin ebced karşılığı şöyle olur:
ا (1) ، ب (2) ، ت (3) ، ث (4) ، ج (5) ، ح (6) ، خ (7) ، د (8) ، ذ (9) ، ر (10)
ز (11) ، س (12) ، ش (13) ، ص (14) ، ض (15) ، ط (16) ، ظ (17) ، ع (18) ، غ (19)
ف (20) ، ق (21) ، ك (22) ، ل (23) ، م (24) ، ن (25) ، و (26) ، ه (27) ، ي (28)
Buna göre: احمد kelimesinin ebced değeri:
ا (1) ، ح (6) ، م (24) ، د (8) = Toplamda 39 eder.
Bunlardan başka hesaplama şekilleri de mevcuttur. Biz bunlarla iktifa edelim.
Ebced ve cifir ilmini merak edenler kaynak eserlere bakabilirler. Üstadımızın mezkûr beyanını anlamak için bize bu kadarı yeter.
Üstadımız Haşiyede şöyle dedi: Kırk sene sonra Risale-i Nur, bu lem’a-i i’cazı körlere dahi göstermiştir.
“Sikke-i Tasdik-i Gaybî” eseri Üstadımızın ebced ve cifir ilmiyle telif ettiği bir eser olup, Üstadımız bu eserinde birçok gaybî meseleyi istihraç etmiştir. Yani Risale-i Nurlar, ebced ve ilm-i cifir ile Kur’an’ın bir lem’a-i i’cazını (gaybtan verdiği haberleri) göstermiş ve kör gözlere dahi kabul ettirmiştir.
Metni bir daha okuyalım:
4. Şu harflerin taktîi; harf ve lafızların hâvi oldukları kıymet, yalnız ifade ettikleri manalara göre olmayıp ilm-i esrarü’l-hurufta beyan edildiği gibi adet ve sayılar misillü, harflerin arasında fıtri münasebetlerin bulunduğuna işarettir. (Hâşiye) (İşârâtü’l-İ’caz)
Haşiye: Kırk sene sonra Risale-i Nur, bu lem’a-i i’cazı körlere dahi göstermiştir.
Yazar: Sinan Yılmaz