37. Hıyar-ı ru’yet nedir?

Hıyar-ı ru’yet: Müşterinin, görmeden satın aldığı bir malı gördüğü zaman akdi feshetme yetkisinin olmasıdır. Bunun sebebi, akit esnasında veya daha evvel malı görmemiş olmaktır. Şayet görmüşse bu hak düşer.

Hanefi, Hanbeli ve Maliki mezheplerine göre, görülmeyen ve akit meclisinden uzak bulunan malların satışında hıyar-ı ru’yet caizdir. Delilleri ise şu hadis-i şeriftir:

— Kim görmediği bir şeyi satın alırsa, gördüğü zaman muhayyerdir. (Nasbu’r-Râye, IV, 9)

Bu hadis-i şerifi şu hadise de kuvvetlendirmektedir: Osman b. Affan, Talha b. Abdullah’a Basra’daki bir arazisini sattı. Araziyi her ikisi de görmemişlerdi. Osman b. Affan’a, “Aldandın.” dediler. O dedi ki: “Ben muhayyerim, çünkü görmeden sattım.” Talha b. Abdullah’a dediler ki: “Sen aldandın.” O dedi ki: “Ben muhayyerim, çünkü görmeden aldım.” İkisi bu hususta Cübeyr b. Mut’im’i hakem yaptılar. O da hıyar hakkının Talha’nın olduğuna hükmetti.

Hanefiler bu hadiseyi delil göstererek, satıcının görmediği şeyi satması hâlinde satıcı için hıyar-ı ru’yeti caiz görmezler. Mesela bir kimse, kendisinin bulunduğu beldeden bir başka beldede bir mala mirasçı olur ve görmeden onu satarsa bu satış sahihtir. Satıcı fiyatta aldanmış olsa dahi bundan vazgeçemez.

Alıcı için hıyar-ı ruyetin müddeti malı görmedikçe ömür boyu devam eder.

(Vehbe Zuhaylî, V, 201 vd.)

Yazar: Sinan Yılmaz