43. Gabn-i fahişin tanımı ve miktarı nedir?

Gabn: Aldatmak ve eksiltmek anlamındadır.

Gabn-i fahiş: Alışverişte büyük aldatma manasına gelir.

Diğer bir ifade ile gabn-i fahiş: Satıcı veya müşteri aleyhine meydana gelmiş olan bir aldanmadır.

Gabn-i fahişin miktarı: Ticari mallarda %5, hayvanda %10 ve emlakta %20’dir. Yani satıcı, malını piyasa değerinden fazla bu oranlara kadar satabilir ve alıcı da bu oranlara kadar düşük fiyata alabilir. Satıcı veya alıcı lehine -malın hakiki değerini bilmeden- gabn-i fahiş meydana gelmişse, her iki tarafın da satışı feshetme yetkisi vardır.

Mesela piyasa değeri 100.000 lira olan bir evi, sahibi 125.000 liraya satsa, alıcı eğer piyasa değerini bilmeden almışsa daha sonra satışı feshetme hakkına sahiptir. Çünkü aradaki fazlalık %25’tir. Emlakta ise gabn-i fahişin üst sınırı %20’dir.

Ya da mesela bir kimse -evinin kıymetini bilmeden- 100.000 lira değerindeki evini 75.000 liraya satsa ve daha sonra evinin hakiki fiyatını öğrense bu satışı feshedebilir. Çünkü %20’lik sınır aşılmıştır.

Bununla birlikte, gabn-i fahişte ölçüleri bildiren bu yüzdelikleri mutlak nass kabul etmemek gerekir. Bunlar zamana, mekâna, ticaretteki sirkülasyona, ticaret ahlakına, örf ve âdete göre değişkenlik arz edebilir. Öyleyse Mecelle’nin kabullendiği ticari mallarda %5, hayvanlarda %10 ve gayrimenkul mallarda %20 oranları bugün için daha yüksek veya daha düşük bazda ele alınabilir.

(Fetâvâ-yı Ali Efendi, I, 347; Vehbe Zuhaylî, V, 167 vd.)

Yazar: Sinan Yılmaz