33. İstisna akdi nedir?

İstisna akdi: Bir sanatkâr ile muayyen bir şeyi yapması hususunda anlaşıp akitleşmektir. Buna “iş sipariş akdi” de denilir.

Sipariş edilen malın yapılması için lazım olan malzeme ve emek sanatkâr tarafından karşılanır. Eğer malzeme sanatkâr tarafından değil de sipariş eden kişi tarafından karşılanacak olursa, bu durumda akit “istisna akdi” değil, “icare akdi” olur.

İstisna akdinin selem akdinden farkı şudur: İstisna akdinde ödenecek ücretin peşin olarak ödenmesi icap etmez. Ayrıca işin yapılma süresi ve teslim edilme süresinin açıklanması da gerekmez.

Bu akit işin yapılmasından önce de işin bitirilmesinden sonra da lazım (bağlayıcı) olmayan bir akittir. Akit taraflarının her biri akdi devam ettirmekte veya feshetmekte muhayyerdir. Eğer sanatkâr, sipariş veren kişi görmeden önce yapılan şeyi satacak olursa bu caizdir. Çünkü bu akit, lazım ve bağlayıcı bir akit değildir. Eğer sanatkâr yaptığı şeyi sipariş verene getirecek olursa muhayyerliği son bulur. Çünkü o şeyi sipariş verene getirmekle ona ait olmasına razı olmuştur.

Böyle bir durumda, sipariş eden kişi sipariş ettiği şeyi görecek olsa, İmam-ı Azam Hazretleri ve İmam Muhammed’e göre muhayyerdir. Dilerse onu alır, dilerse akdi fesheder. Çünkü o, görmediği bir şeyi almıştır; bu bakımdan görme muhayyerliği vardır.

İmam Ebû Yusuf’a göre ise sipariş veren yapılması istenen şeyi gördüğü takdirde akit lazım olur ve onun için muhayyerlik olmaz. Ancak yapılan işin isteğe uygun olması gereklidir.

(Vehbe Zuhaylî, V, 465 vd.)

Yazar: Sinan Yılmaz