55. Talakta vekâlet ve havale caiz midir?

Kocadan başkasının onun izni ile talak vermesi üç şeyden biridir:

Vekâlet: Kocanın eşini boşaması için, hanımından başkasını kendi yerine koymasıdır. Mesela birisine, “Hanımımı boşamak için seni tayin ettim.” demesi gibi. Vekil vekâleti kabul ettikten sonra müvekkilin hanımına “Sen boşsun.” dese talak vaki olur.

Havale: Yetkiyi hanımına veya başkasına vermek ve “İstersen boşayabilirsin.” demek suretiyle talakı yabancı birisinin iradesine bırakmaktır.

Risalet (Elçilik): Elçinin, kendini elçi olarak gönderen kişinin sözünü aynen nakletmesidir. Mesela kocanın bir kişiye, “Falan kadına git. Ona şöyle de…” demesi üzerine o adamın o vazifeyi icra etmesidir.

Vekâlet ile havale birkaç yönden farklıdır:

1. Havale yapıldıktan sonra artık koca dönemez. Vekâlette ise vekil vazifesini infaz etmedikçe dönebilir.

2. Havalede, havaleyi üzerine alan kişi kendi iradesine göre hareket eder. Vekâlette ise vekil, müvekkilin isteği doğrultusunda hareket eder.

3. Mutlak havale (şart veya zaman kaydı konulmayan havale) havale meclisi ile sınırlıdır. Mutlak vekâlet ise o meclis ile sınırlı değildir.

4. Havale kocanın aklını kaybetmesi ile batıl olmaz. Vekâlet ise batıl olur.

Şimdi de havalenin zamanı üzerine konuşalım:

Havale nikâh akdinin yapılmasından itibaren veya daha sonra yapılabilir. Nikâh akdi ile beraber havalenin sahih olabilmesi için, evlenme teklifinin kadın veya kadının vekili tarafından yapılması gerekir. Mesela kadın erkeğe, “Talak benim elimde olmak şartıyla” veya “İstediğim zaman boşama bende olmak şartıyla seninle nikâhlandım.” deyip, erkeğin de kabul etmesi gerekir.

Eğer nikâh teklifi erkekten gelse, mesela kadına, “Boşama senin elinde olmak şartıyla seninle nikâhlandım.” dese, nikâh sahih olur ama havale batıl olur. Çünkü erkek nikâh tamamlanmadan talak hakkına malik değildir. Kişi malik olmadığı bir şeyi başkasına temlik edemez.

Nikâh teklifi kadın tarafından gelip erkeğin de akit sırasında bunu kabul etmesi ile sahih olan havale, eğer mutlak bir havale ise kadının boşama hakkı o meclis ile kayıtlı kalır. Akit meclisi sona erdiği vakit kadının kendini boşama hakkı düşer.

Bu meseleyi biraz daha açalım:

Mutlak havale: Kocanın eşine,“Kendini boşayabilirsin.”, “Kendini tercih et.” veya “Kendini boşa.” demesi gibi sözlerle verilen havaledir. Bu talak hakkı bu meclis ile sınırlıdır. Orada bulunduğu müddetçe talak işi kadının elindedir. Ayağa kalkmakla veya ayakta iken oturmakla meclis değişmez. Evde oturmak ve seyir hâlinde olan gemide bulunmak da meclisin hükmünü bozmaz. Eğer bulunduğu meclisten dışarı çıkarsa talak hakkı düşer.

Maalesef bu konu bilinmediğinden, nikâh esnasında erkekten talak hakkını alanlar -havale mutlak yapıldığı için- nikâh salonunu terk etmeleriyle bu hakkı kaybetmekte, ancak bunun farkında olmayarak kendilerinin hâlâ boşama hakkına sahip olduklarını zannetmektedirler.

Zamanla kayıtlı havale: Havale bir zamanla kayıtlansa, mesela erkek eşine,“İki sene içinde kendini boşayabilirsin.” dese, bu, zamanla kayıtlı bir havaledir. Belirtilen vaktin sonuna kadar, kendisine talak havale edilenin hakkı bakidir ve tayin edilen zaman içinde bir kere talak vermeye kadirdir. Bu zaman geçtikten sonra tercih hakkı kalmaz.

Ayrıca belirtilen zaman dilimi içinde ikinci defa talak veremez. Çünkü mezkûr sözler, hakkın bu vakitle sınırlanmasını gerektirir ama tekrarı gerektirmez.

Tekrarı gerektiren bir ifade ile verilen havale: Erkek eşine, “Her ne zaman istersen kendini boşa.” dese, üç talaka kadar kadının boşama hakkı olur. Eğer “Ne zaman istersen boşa.” dese, sadece istediği zaman bir defa boşamaya malik olur. Kendini boşayınca havale biter. Çünkü bu sözde tekrar yoktur.

Boşama hakkını almak isteyen kadınlar havalenin bu türlerini iyi bilmeli ve buna göre hakkı almalıdır. Önemine binaen bir daha tekrar edelim:

1. Eğer koca havaleyi mutlak olarak yapmışsa, havale meclisin değişmesiyle sona erer.

2. Eğer bir zaman kaydı koymuşsa, o zaman kaydı bitinceye kadar kadının bir defa boşama hakkı vardır.

3. Eğer zaman kaydı koymaksızın “Ne zaman istersen kendini boşa.” demişse, kadının ölünceye kadar kendini bir defa boşama hakkı olur.

4. Eğer “Her ne zaman istersen kendini boşa.” diyerek tekrarı ifade eden bir havale yapmışsa, kadının üç talak verme hakkı vardır. Ancak üç talakı bir defada veremez. Teker teker vermelidir.

(Vehbe Zuhaylî, IX, 327 vd.)

Yazar: Sinan Yılmaz