32. “Dükkânımı açarsam karım üç talakla boş olsun.” dese, dükkânını açtığında karısı boş olur mu?
Kişi, “Şu işi yaparsam karım üç talakla boş olsun.” dese, bu, şarta bağlı bir talaktır. Şarta bağlı talaklarda, şart yerine geldiğinde talak meydana gelir. Mesela “Dükkânımı açarsam karım üç talakla boş olsun.” dese, dükkânını açtığında karısı üç talakla boşanmış olur.
Yine eşine, “Annenin evine gidersen boşsun.” dese, bu da şarta bağlı bir talaktır. Kadın, annesinin evine gittiğinde talak meydana gelir. Tek talaka niyet etmişse tek talak, üç talaka niyet etmişse üç talak vaki olur.
Eğer koca daha sonra sözünden dönüp, “Vazgeçtim, artık annene gidebilirsin.” dese ve kadın annesine gitse, talak yine vaki olur. Çünkü şarta bağlanan bir talak kocanın “Vazgeçtim.” demesiyle çözülmez. Maalesef bu mesele bilinmediğinden birçoklarının nikâhı düşmekte, onlar ise bunun farkında bile olmamaktadır.
Şarta bağlı bir talakın çözülmesi için takip edilecek yol şudur:
Mesela kişi, “Dükkânımı açarsam üç talakla karım boş olsun.” dese, dükkânını açmadan önce karısına, “Seni boşadım.” der ve eşini bir rici talakla boşar. (Rici talak konusunu 3. başlıkta işlemiştik. Oraya bakılabilir.) Daha sonra kadın üç hayız müddeti iddet bekler. Bu zaman zarfında iddetin hükümleri geçerlidir. Üç ay sonra rici talak bain-i suğraya döner. (Bain-i suğra konusunu 4. başlıkta işlemiştik. Oraya bakılabilir.)
Bu durumda artık kadın kocasından tamamen boşanmış ve kocanın kadındaki malikiyeti kalkmış olur. Rici talak bain talaka döndükten sonra, koca gider ve dükkânını açar. Böylece dükkânını açmama yemini bozulmuş olur. Sonra döner ve yeni bir nikâh kıyarak eşiyle bir daha evlenir.
Bu hille-i şer’iyenin dayandığı kaide şudur: Talakın vaki olabilmesi için mülkiyet şarttır, yeminin çözülmesi için ise mülkiyet şart değildir.
Mesele biraz karışık olduğundan konuyu bir daha maddeleyerek izah edelim. Şarta bağlı talakta şartı ortadan kaldırmak için takip edilecek yol şudur:
1. Eşini bir talak ile boşar. Bu talak, rici talakı meydana getiren “Boşsun, boşadım, boş ol” gibi lafızlarla yapılmalı.
2. Bundan sonra kadın üç hayız müddeti iddet bekler. Bu zaman zarfında koca asla eşine yanaşmaz ve ondan ayrı kalır. Zira döner ve eşine yaklaşırsa, nikâh akdi tekrar kıyılmış olacağından dolayı iddet bekleme ortadan kalkar. Burada iddet beklemek, rici talakın bain talaka dönmesi içindir. Çünkü bain talak meydana geldiğinde aradaki nikâh bağı tamamen kalkacaktır. Bu durumda kişi karısına, “Seni üç talakla boşadım.” dese bile boşama gerçekleşmez. Çünkü arada artık nikâh bağı yoktur. Nikâh olmazsa boşama da olmaz.
3. Kadının iddeti bittiğinde kişi gidip dükkânını açar. Dükkânını açmasıyla yemini çözülür ancak üç talak meydana gelmez. Çünkü bu durumda koca eşinin nikâhına sahip değildir. Aradaki nikâh bağı bain talakla tamamen kopmuştur.
4. Yemin çözüldüğü için koca tekrar eşine döner ve yeni bir nikâh akdi ile evliliklerine devam ederler.
Bu meselenin dayandığı kaide şudur: Talakın vaki olabilmesi için mülkiyet şarttır, yeminin çözülmesi için ise mülkiyet şart değildir.
(Fetâvâ-yı Ali Efendi, I, 129)
Yazar: Sinan Yılmaz