1. Boşanmak helal midir?

Hanefi mezhebine göre, boşanmak esas itibariyla mübahtır. Hanefilerin delillerinden bir kısmı şunlardır:

1. “Nikahtan sonra henüz onlara dokunmadan veya onlar için belli bir mehir tayin etmeden kadınları boşarsanız bunda size bir günah yoktur.” (Bakara 236) ayeti, boşanmanın helal olduğunu bildirmektedir.

2. “Ey Nebi! Kadınları boşamak istediğinizde onları iddetleri içinde boşayın.” (Talak 1) ayeti de boşanmanın helal olduğunu beyan etmektedir.

3. Hz. Peygamber (a.s.m.) Hz. Hafza’yı ve birçok sahabe de eşini boşamıştır. Eğer boşanmak haram olsaydı, Peygamberimiz (a.s.m.) ve sahabeler eşlerini boşamazdı.

İbni Hümam, İbni Âbidin ve cumhura (Maliki, Şafiî ve Hanbelilere) göre ise talakta asıl olan haram ve yasak olmasıdır. Hanefilerin delillerine şu şekilde itiraz ederler:

1. Birinci ayet-i kerime, zifaftan ve mehir tespit edilmeden önce yapılan boşamanın mübah olduğunu bildiriyor. Yoksa boşanmanın mübah olduğunu bildirmiyor.

2. İkinci ayet ise -eğer boşama mutlaka yapılacaksa- şer’an tercih edilen vakti beyan ediyor. Bu ayette de boşanmanın mübah olduğuna dair açık bir beyan yoktur.

3. Hz. Peygamber (a.s.m.)’ın Hz. Hafza’yı ve bazı sahabelerin eşlerini boşamalarına gelince, bu boşamaların hiçbir gerek ve sebep yokken olduğuna dair bir rivayet gelmemiştir. Bu durumda, bu boşamaların ihtiyaca binaen olduğu kabul edilir.

Cumhur kendi görüşlerine delil olarak şöyle der:

Nisa suresi 34. ayette şöyle buyrulmuştur: Eğer hanımlar size itaat ederlerse onlar aleyhinde bir yol aramayın.

Bu ayet-i kerime, mazeretsiz olarak boşamayı yasaklamaktadır.

Yine hadis-i şerifte şöyle buyrulmuştur: Geçerli bir nedeni olmaksızın kocasından boşamasını isteyen kadına cennetin kokusu haramdır. (İbn Mâce, Kitâbu’ṭ-Talâḳ, 21, 2055)

Bu hadis de boşamanın haram olduğuna delalet etmektedir. Zira hadiste azap ile tehdit söz konusudur. Tehdit ise ya yapılması vacip bir ibadetin terkinden ya da haram bir şeyin işlenmesinden dolayı yapılır.

Bu hadisin şerhinde İmam Şekvânî Hazretleri şöyle der: Bu hadis, boşanmanın ne kadar ağır olduğuna delildir.

İbni Âbidin de şöyle der: Talakta asıl olan haramlıktır yani talak haram kılınmıştır. Ancak bunu mübah kılacak sebepler ortaya çıkarsa helal olur. Eğer ortada hiçbir sebep yokken talak verilse talak geçerlidir. Ancak bunu yapan cumhura göre günahkâr olur.

(İbni Âbidin, Reddü’l-Muḥtar, III, 228; Vehbe Zuhaylî, IX, 278 vd.)

Yazar: Sinan Yılmaz