37. Beyanının beraatinden, faik ve safvetinden…

Şu cümlenin mütalaasına başlamıştık:

“O belâgat ise nazmın cezaletinden ve hüsn-ü metanetinden ve üsluplarının bedaatinden, garib ve müstahsenliğinden ve beyanının beraatinden, faik ve safvetinden ve maânîsinin kuvvet ve hakkaniyetinden ve lafzının fesahatinden, selasetinden tevellüd eden bir belâgat-ı harikuladedir ki…” (25. Söz)

İlk iki maddeyi mütalaa etmiştik. Bu dersimizde üçüncü maddeyi; “beyanının beraatinden, faik ve safvetinden” kısmını mütalaa edeceğiz.

Beyan: Manayı ifade etme ve anlatma tarzıdır.

Beraat ise: Temizlik, kusursuzluk, arılık ve herhangi bir kusurdan uzak olmadır.

Kur’an’ın beyanının beraati demek:

– Kur’an’ın anlatımının kusursuz olması

– Manayı ifade ederken kapalılık ve karışıklığın bulunmaması

– Maksadı en uygun şekilde açıklaması

– İfadelerinde gereksiz fazlalık veya eksiklik olmaması gibi durumlardır.

Kur’an’ın beyanındaki faikiyet ise şudur:

Faik: Üstün gelen, başkalarını geçen, başkalarının üstünde bulunan demektir.

Kur’an’ın beyanının faikiyeti:

– Kur’an’ın beyanının bütün beşer sözlerinin üstünde olması

– Şairlerin, hatiplerin ve ediplerin ifadelerini geride bırakması

– Aynı manayı ifade eden diğer sözlerle kıyas edildiğinde daha yüksek bir ifade gücüne sahip olmasıdır.

Yani faikiyet, Kur’an’ın sadece kusursuzluğunu değil, aynı zamanda diğer bütün beyanlara karşı üstünlüğünü ifade eder.

Kur’an’ın beyanındaki safvet de şudur:

Safvet: Saflık, duruluk ve katışıksızlıktır.

Kur’an’ın beyanının safveti:

– İfadesinin berrak olması

– Mananın zihne temiz ve doğrudan ulaşması

– Lafız ile mana arasında uyumsuzluğun bulunmaması

– İfadenin yapaylık ve zorlamadan uzak olmasıdır.

Üstadımız, Kur’an’ın beyanının beraatini, faik ve safvetini ileride şöyle beyan ediyor:

“Beyanındaki beraattir. Yani tefevvuk ve metanet ve haşmettir. Nasıl ki nazmında cezalet, lafzında fesahat, manasında belâgat, üslubunda bedaat var. Beyanında dahi faik bir beraat vardır. Evet, tergib ve terhib, medih ve zem, ispat ve irşad, ifham (إفحام) ve ifham (إفهام) gibi bütün aksam-ı kelâmiyede ve tabakat-ı hitabiyede beyanat-ı Kur’aniye en yüksek mertebededir. Mesela…”

Üstadımız o makamda, Kur’an’ın beyanının beraatine, faik ve safvetine dair misaller veriyor. Misalleri makamında mütalaa ederiz. Burada bu kapıyı açmayalım.

Yazar: Sinan Yılmaz