27. Evlilikte denklik ne demektir?

Şafiî mezhebine göre, kadın kendisini evlendiremez; kadını ancak velisi evlendirebilir.

Hanefi mezhebine göre ise kadın kendisini evlendirebilir; velinin bu nikâhı engelleme hakkı yoktur. Ancak şeriat veliye bir hak tanımıştır. O hak da şudur:

Eğer erkek kadına denk değilse veli nikâhı feshedebilir. Bu hakkın veliye verilme sebebi, onun izzet ve şerefini korumak içindir. Ola ki kız, velisinin izzetini zayi edecek birisiyle evlenirse veli bu nikâhı feshedebilsin; izzetini ve şerefini koruyabilsin.

Nikâhta denklik nikâhın sıhhat şartı değil, geçerlilik şartıdır. Yani denklik olmasa da nikâh geçerlidir. Ancak velinin fesih hakkı vardır. Veli nikâhı kabul ederse nikâh devam eder. Veli “Kabul etmiyorum.” derse nikâh fesholur. Velinin fesih hakkı da çocuk olana kadar devam eder. Çocuk olduktan sonra veli artık nikâhı feshedemez.

— Peki, bu denklik nedir ve hangi hususlarda aranır?

Bu denklik, erkeğin kadına denk veya üstün olmasıdır. Altı hususta erkeğin kadına denk veya üstün olmasına bakılır. Eğer bu altı husustan birinde erkek kadına denk değilse, kadının velisi dilerse nikâhı feshedebilir. Denklik şu hususlarda aranır:

1. Hür olmakta denklik: Hür bir kadın, köleye denk değildir. Eğer hür bir kadın köleyle evlenirse velinin bu nikâhı feshetme yetkisi vardır.

2. Nesepte denklik: Peygamber Efendimiz (a.s.m.)’ın soyundan gelen bir kadın, o soydan gelmeyen bir erkeğe denk değildir. Eğer Efendimiz (a.s.m.)’ın soyundan gelen bir kadın, o soydan gelmeyen bir erkekle evlenirse, velinin bu nikâhı feshetme yetkisi vardır.

3. İslam’da denklik: Anne-babası Müslüman olan bir kadın, sadece kendisi Müslüman olan bir erkeğe denk değildir. Eğer anne-babası Müslüman olan bir kadın, sadece kendisi Müslüman olan bir erkekle evlenirse, velinin bu nikâhı feshetme yetkisi vardır.

4. Takvada denklik: Mesela namaz kılan bir kadın namaz kılmayan bir erkeğe denk değildir. Eğer takva sahibi bir kadın, takvası olmayan bir erkekle evlenirse, velinin bu nikâhı feshetme yetkisi vardır.

5. Meslekte denklik: Mesela babası âlim olan bir kadın, toplumda küçümsenen bir mesleğe sahip erkeğe denk değildir. Bu, insanları küçümsemek gibi algılanmamalıdır. Zira herkes bilir ki bazı örflerde bu denklik bir şeref meselesidir. Bu sebeple, şeriat veliye bu durumda nikâhı feshetme yetkisi vermiştir.

6. Malda denklik: Fakir olan bir erkek, zengin bir kadına denk değildir. Bazı Hanefi âlimleri bu maddeyi, bir aylık nafakaya güç yetirmekle sınırlı tutmuştur.

Daha önce ifade ettiğimiz gibi, denklik nikâhın sıhhatinin şartı değil, geçerlilik şartıdır. Denklik olmasa da nikâh kıyılabilir. Ancak kızın velisi nikâhı onaylamazsa nikâh fesholur.

(Vehbe Zuhaylî, IX, 191 vd.)

Yazar: Sinan Yılmaz